In de directe omgeving van de stad zijn wel sporen gevonden van menselijke activiteiten (urnen uit de late bronstijd en vroege ijzertijd), maar geen sporen van bewoning.
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland in de prehistorie. |
|---|
Over deze tijd is bijna niets bekend. Wel is er in Groenlo een Frankisch grafveld uit de zevende eeuw bij Lievelde gevonden. Het gebied ligt op een hoger deel in een bocht van de rivier de Slinge. De omgeving was een uitgestrekt moerasgebied.
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland in de Romeinse tijd. |
|---|
In het midden van de zesde eeuw is het gebied door de Saksers ontgonnen en bebouwd. Het heeft tot de negende eeuw geduurd totdat de Saksers zich lieten bekeren. Waarschijnlijk werd hier rond het jaar 809 een kerk gesticht. Dit was een gezamenlijke actie van de bisschop van Munster, in wiens bisdom het latere Groenlose gebied lag, en het geslacht van de Billungers, aanzienlijke lieden met veel grondbezit in deze gebieden. De Groenlose kerk vormde een afsplitsing van de oorspronkelijk door Widukind gestichte kerk in het oostelijker gelegen Vreden, dat samen met de kerspelen Winterswijk en Zelhem tot de zogenaamde oerparochies van het gebied wordt gerekend. Het zeer dun bevolkte gebied dat later het kerspel Groenlo zou gaan vormen, behoorde in eerste instantie tot de eigenkerk van Vreden. De later optredende bevolkingsgroei en bevolkingsconcentratie in het Grolse gebied zijn wellicht de aanleidingen geweest voor kerkstichting in Groenlo. Vreemd is alleen dat deze kerk het patrocinium van de heilige Calixtus toegekend kreeg, een kerknaam die verder niet in de middeleeuwse bisdommen Utrecht, Keulen, Paderborn of Luik voorkomt en slechts één keer in het bisdom Osnabrück. Hoever die bewoning in de tijd teruggaat, is niet te zeggen.
De plaatsnaam Groenlo betekent 'groen bos'. De bewoners noemen hun stadje 'Grol'.
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland omstreeks 800. |
|---|
De oorsprong van Groenlo (Grol) is in vrij dichte nevelen gehuld. Het geschreven stuk waarin de oudste vermelding voorkomt dateert uit 1188. De naam Groenlo daarin is echter pas in de dertiende eeuw bijgeschreven, zodat dit jaartal niet voor de oudste datum in de Grolse geschiedenis kan doorgaan. Graaf Otto III van Gelre en Zutphen kocht in 1236 de stad en het schependom van de heren van Borculo. De stad vormde zo een enclave net buiten het Gelders/Zutphens gebied. Wellicht stond er in de stad een grafelijke woning of herberg waar de graaf (later hertog) verbleef na buitenlandse reizen, bijvoorbeeld na zijn kruistocht in Pruisen in 1392, toen hij via Grol in zijn eigen landen terugkeerde. Hij verbleef er toen twee dagen.
Graaf Reinoud I verleende de stad in 1277 stadsrechten. Grol werd een van de vijf stemhebbende steden in het kwartier van Zutphen.
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland omstreeks 1200. |
|---|
In 1470 telde de stad 1026 inwoners, in 1541 waren dat er 1148 zonder de bewoners van de beide geestelijke instellingen, het klooster Engelhuizen en het begijnenhuis Willekensklooster. Voor een stadje van een dergelijke geringe omvang had Grol in de eerste helft van de zestiende eeuw veel vicarieën (ambts en rechtsgebieden van een plaatsvervanger van een bischop of pastoor), namelijk twaalf. Één daarvan heeft bestaan tot in de jaren tachtig van de 20e eeuw, als fonds voor aankomend priesterstudenten.
Zijn grootste faam heeft Grol verworven als vestingstad. Rond 1235 werden de Beltrummer- en de Lievelderpoort gebouwd, die aansloten op de oude stadsomwalling. Een eeuw later werd de stad in opdracht van graaf Reinoud II van Gelre ommuurd en voorzien van twaalf ronde verdedigingstorens. De Nieuwe Poort stamt uit deze tijd. In het midden van de zestiende eeuw zijn de verdedigingswerken geheel vernieuwd onder leiding van Marcelis Keldermans, vestingbouwkundige uit een vermaard architecten- en bouwmeestersgeslacht. De stad was daarmee een van de modernste vestingen in de Noordelijke Nederlanden geworden. Het belang van zijn ligging aan de oostelijke grens zou in de Tachtigjarige Oorlog aangetoond worden.
De oudste nog in stand gebleven kerk (de hervormde kerk) is rond 1500 gebouwd.
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland omstreeks 1500. |
|---|
In 1580 werd de stad voor het eerst door de Spanjaarden bezet, waardoor een poging tot het invoeren van de protestantse religie in de kiem gesmoord werd. In 1597 werd de stad door prins Maurits weer onder Staats gezag gebracht, waarop de katholieke eredienst op haar beurt verboden werd.
Het verbod op de katholieke eredienst duurde slechts tot 1606, toen Spinola de stad met succes belegerde. Grol bleef toen tot 1627 in Spaanse en dus katholieke handen, wat wel als reden gezien wordt waarom het katholicisme zich hier goed heeft weten te handhaven. Bovendien viel in deze periode het Twaalfjarig Bestand (1609 - 1621), een periode van relatieve rust en consolidatie.
Toch ontkwam Groenlo niet aan de beeldenstorm. In 1627 kwam Grol definitief in Staatse handen, nu door toedoen van "stedendwinger" Frederik Hendrik. Deze verovering is door Joost van den Vondel enthousiast beschreven in een van zijn zegezangen.
Een andere beroemde en zeker meer geleerde Nederlander, Constantijn Huygens - die van de klok en de microscoop - had een heel andere mening. In 1627 schreef hij - minder dichterlijk maar wel treffend:
Mauritij, ad venerem natus et arma puer,
Ut nihil invenit Patruo quod Grolla negaret,
Iamque daret victas pene subacta manus.
Ilicet, haec patrio, prima haec vindicta sepulchro
Defuit, hac partim debitor ipse fui;
Nec magis hanc possint rapere opportuna juventam
Nec minus inuito claudere fata diem:
Euge, feri me quisquis eris, felicior hora
Non sequitur, propera, dixit, et occubuit.
OP DE DOORSCHOTEN KERCK TE GROLL
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland omstreeks 1650. |
|---|
In 1672 werd de stad ingenomen door Bernard van Galen, de beruchte Bommenberent, die vorst-bisschop van Munster was. De vestingwerken werden in 1674 deels ontmanteld. Daarna is de stad niet meer aangesproken op zijn functie van vesting aan de grens. De ontmanteling van de stad begint.
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland omstreeks 1750. |
|---|
In de eerste helft van de 19e eeuw zijn de poorten afgebroken en is weer een deel van de omwalling geslecht. Daardoor kreeg de stad binnen de gracht ruimte om uit te breiden. Woningen en bedrijven werden gebouwd.
De mogelijkheid van uitbreiding gaf zijn resultaat. De bevolking groeide, met horten en stoten, naar 1853 inwoners in 1812.
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland omstreeks 1830. |
|---|
De tweede helft van de negentiende eeuw gaf een voorzichtige industrialisering met bijbehorende bevolkingsgroei te zien. Er kwam onder andere een redelijk florerende textielindustrie op gang, zoals ook elders in Oost-Nederland.
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland omstreeks 1880. |
|---|
De bevolking groeit door de industrialisering in de tweede helft van de negentiende eeuw naar 2747 in 1900.
In 1908 is de bouw van de neogotische Callixtuskerk, de vervanger van een oude kerk die werd gebouwd onder pastoor Borgchert, voltooid. De gehele kerk kostte F 150.000.
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland omstreeks 1915. |
|---|
Groenlo wordt niet zo zwaar getroffen tijdens de oorlog. Wel viel er een vliegtuigbom op de hervormde kerk.
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland omstreeks 1945. |
|---|
In 1977 viert Groenlo zijn 700-jarig stadsbestaan. De stadskern is mooi gerenoveerd. De rust in het stadje verdween naarmate er meer verkeer over de rijksweg midden door de stad denderde. In 1988 kwam een rondweg gereed en keerde de rust terug.
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland omstreeks 1975. |
|---|
9.090 inwoners, 9.4 km2 (waarvan 1% water), 978 inwoners per km2.
De gemeente Groenlo is gelegen in de Gelderse Achterhoek en bestaat uit een hoofdkern zonder kerkdorpen. Groenlo is een vestingstad, dit is goed te zien in de stad zelf aan de gebouwen, de vestingwallen en de grachten.
| 39 woningen per 100 inwoners |
| hhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhh |
| Autochtonen en allochtonen |
|---|
| NNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNN |
| NNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNEEAAAAA |
| Allochtoon: 2% westers 5% anderen |
| N=Nederlands E='Europees' (dus elders uit de EU of EVA) A=Aziatisch, Afrikaans, Amerikaans, of Ander Europees |
Verstedelijking: 4
De stad Groenlo kent een florerende middenstand. In Groenlo is zowel lichte als zware industrie.
De gemeenteraad (13 mensen) bestaat uit de volgende partijen: CDA, VVD, PvdA en ACG. De belangrijkste punten die de afgelopen tijd op de politieke agenda stonden waren het bestemmingsplan (ruimtelijke ordening), de industrie, het verkeer en vervoer, het sociaal cultureel werk, de privatisering van het zwembad, de stadsvernieuwing en het sluitingsuur van de horeca. Groenlo is op het gebied van verenigingsleven, recreatie en sport een gemeente voor iedereen.
| Tijdperken in de geschiedenis van Groenlo | Gelderland nu. |
|---|
Bronnen:
Website van Groenlo
Gids van de gemeente Groenlo
Uitgebreide documentatie die de gemeente Groenlo ons heeft gestuurd
Gemeente Groenlo: Groenlo, Vestingstad in de Achterhoek: sociale kaart 2000
Over Huygens.
Centraal Bureau vd Statistiek
Encarta 99